Thăm dò ý kiến
Theo bạn, Trang thông tin điện tử tỉnh ủy Hòa Bình có cung cấp đầy đủ thông tin hoạt động của tỉnh ủy không?


Mã xác nhận

FE_View_Detail

Kỷ niệm 90 năm thế giới công nhận thuật ngữ “Văn hóa Hòa Bình” tại tỉnh Hòa Bình (1932-2022): Bảo tồn và phát huy các giá trị của nền “Văn hóa Hòa Bình” phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội
Hoà Bình là một tỉnh miền núi, cửa ngõ vùng Tây Bắc có vị trí địa lý quan trọng, là vùng đệm trung gian tiếp nối giữa đồng bằng châu thổ Bắc Bộ và thủ đô Hà Nội với vùng núi cao miền Tây Bắc của tổ quốc. Tỉnh Hoà Bình có diện tích tự nhiên gần 4.600 km2; Dân số trên 85 vạn người; Dân tộc theo thống kê, trên địa bàn tỉnh có 06 dân tộc chủ yếu (Mường, Kinh, Tày, Thái, Dao, Mông) cùng chung sống lâu đời. Dân tộc Mường chiếm trên 63,3%.

Là vùng đất cổ, với các dải núi đá vôi chạy dọc theo h­ướng Đông Nam, song song với dải Trường Sơn ở phía Tây, đã tạo ra nhiều bồn địa, thung lũng với hệ động, thực vật phong phú, nên ngay từ thời tiền sử, con ng­ười đã sớm sinh tụ trên mảnh đất Hoà Bình và đã để lại một nền văn hoá nổi tiếng "Văn hoá Hoà Bình". Từ những năm 20 của thế kỷ XX, các hang động trong các sơn khối đá vôi Hòa Bình đã đư­ợc các nhà Khảo cổ học của tr­ường Viễn Đông Bác Cổ chú ý tới. Qua quá trình khảo sát, thám sát, khai quật và nghiên cứu, các nhà khoa học đã tìm ra trong các hang động của các sơn khối đá vôi Hoà Bình một nền văn hoá phát triển trong giai đoạn từ hậu kỳ đá cũ cho tới sơ kỳ đá mới, nền văn hoá này đư­ợc đặt tên là nền “Văn hoá Hoà Bình”.

Ngư­ời có công đầu trong việc phát hiện, nghiên cứu là nhà khảo cổ học người Pháp bà Madeleine Colani. “Văn hoá Hoà Bình” không chỉ tồn tại trên đất n­ước Việt Nam mà còn phân bố rất rộng ở khu vực Đông Nam Á. Ở phía Bắc, di tích “Văn hoá Hoà Bình” có mặt ở Nam Trung Quốc; về phía Nam “Văn hoá Hoà Bình” lan tận đảo Sumatra (Indonesia); phía Tây di tích “Văn hoá Hoà Bình” đã gặp ở Miến Điện, Thái Lan và ở phía Đông ng­ười ta cho rằng có dấu vết của văn hoá này trong một hang động của Philippines. Hiện nay ở Việt Nam đã tìm thấy trên 130 địa điểm thuộc nền “Văn hoá Hoà Bình”, trong đó riêng tỉnh Hoà Bình có trên 70 di tích đã được phát hiện và nghiên cứu.

Văn hoá Hoà Bình được phát hiện và khai quật trong những năm 20 của thế kỷ XX. Đây là những năm được mùa của ngành khảo cổ học Đông Dương của người Pháp. Sau khi đàn áp các cuộc kháng chiến của nhân dân ta vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp bắt tay vào kế hoạch khai thác thuộc địa. Để thăm dò tài nguyên và tìm vũ khí tinh thần thống trị nhân dân ta, năm 1898 cùng một lúc thực dân Pháp cho thành lập Sở Địa chất Đông Dương và Uỷ ban Khảo cổ học Đông Dương. Hai năm sau, Uỷ ban này đổi thành Trường Viễn đông bác cổ (Ecole Francaise d'Extrêm-Orient).

Do phương hướng nghiên cứu của Trường Viễn đông bác cổ và do mối quan hệ chặt chẽ giữa công tác thăm dò địa chất và công cuộc tìm kiếm, khai quật khảo cổ nên công cuộc thăm dò phát hiện, nghiên cứu văn hoá Hoà Bình ban đầu do Sở Địa chất đảm nhiệm và người có công lớn nhất trong việc phát hiện, nghiên cứu này là nữ khảo cổ học người Pháp Madeleine Colani.

Mùa hè năm 1926, trong mùa điền dã đầu tiên ở sơn khối đá vôi Hoà Bình thuộc huyện Tân Lạc và Kim Bôi, Madeleine Colani đã phát hiện và khai quật 12 hang động và mái đá có vết tích khảo cổ. Trong 4 năm từ 1926 đến 1930, Madeleine Colani đã phát hiện và khai quật trên 50 di tích văn hoá Hoà Bình, thu lượm hàng vạn hiện vật. Có thể nói, đây là những năm được mùa của Văn hoá Hoà Bình.

Sau đó, cho đến trước cách mạng tháng Tám năm 1945, không có những phát hiện nào lớn về Văn hoá Hoà Bình. Như vậy là từ giữa những năm 20 của thế kỷ XX cho đến trước Cách mạng tháng Tám, việc phát hiện và nghiên cứu văn hoá Hoà Bình chủ yếu là do các nhà địa chất nguời Pháp đảm nhiệm, tiêu biểu hơn cả là Madeleine Colani, J. Fromaget và E. Saurin. Khoảng 60 hang động, mái đá đã được phát hiện với số lượng hiện vật thu lượm được rất phong phú.

Với việc tiếp quản Viện Bảo tàng Louis Finot của Trường Viễn đông bác cổ từ tay người Pháp và sự ra đời của Vụ Bảo tồn - Bảo tàng năm 1957, công cuộc nghiên cứu khảo cổ trên đất nước ta bước sang một giai đoạn mới và cũng được mở đầu từ Văn hoá Hoà Bình. Nhận thức được tầm quan trọng của văn hoá Hoà Bình đối với việc nghiên cứu tiền sử nước ta, cán bộ khảo cổ các cơ quan: Đội khảo cổ (nay là Viện Khảo cổ học) Viện bảo tàng Lịch sử Việt Nam và Khoa Sử Trường đại học Tổng hợp Hà Nội bắt tay ngay vào tìm hiểu, nghiên cứu nền văn hoá này. Ngoài việc chỉnh lý, phân loại các bộ di vật văn hoá Hoà Bình ở kho Viện Bảo tàng Lịch sử cùng công trình của các học giả Pháp để lại, những người làm công tác khảo cổ học của nước ta đã tiến hành thăm dò, khai quật nhiều di tích văn hoá Hoà Bình ở các vùng khác nhau để vừa có thêm tư liệu mới, vừa kiểm tra tư liệu và việc làm của các học giả trước đây.

Mở đầu là đợt điều tra ở Hoà Bình và Lạng Sơn vào cuối năm 1960, đầu năm 1961 của Khoa Sử Trường đại học Tổng hợp Hà Nội, với sự tham gia của giáo sư tiến sĩ  P.I.Boriscovski. Trong chuyến công tác này, ngoài việc xem lại các hang động mà H.Mansuy và Madeleine Colani đã khai quật, còn phát hiện thám sát 3 di tích văn hoá Hoà Bình. Sau nhiều cuộc điều tra ở Hoà Bình, đội khảo cổ thuộc Vụ Bảo tồn - Bảo tàng tiến hành khai quật một diện tích nhỏ ở hang Muối. Đây là cuộc khai quật đầu tiên của chúng ta về văn hoá Hoà Bình.

Tiếp đến, đầu năm 1964, Khoa Sử Trường đại học Tổng hợp Hà Nội tiến hành một đợt thám sát, khai quật ở huyện Kim Bôi và Lương Sơn - Là hai huyện trước đây Madeleine Colani đã phát hiện nhiều di tích văn hoá Hoà Bình. Lần này đã phát hiện và đào ở 11 địa điểm. Giữa năm 1965 Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam trở lại khai quật phần còn lại ở Hang Muối, còn Đội khảo cổ tiến hành điều tra vùng Chi Nê thuộc huyện Lạc Thuỷ và khai quật Hang Chim.

Đầu năm 1966, Viện Bảo tàng Lịch sử khai quật tiếp di tích Đồng Thớt, tức hang Làng Đồi, trước đây đã được Madeleine Colani khai quật dở dang. Đây là một trong những di tích văn hoá Hoà Bình có tầng văn hoá dày, có chỗ dày tới 4,5m. Cuối năm 1966, đầu năm 1967, Đội Khảo cổ tiến hành khai quật Hang Đắng và Mái đá Mộc Long ở trong vườn quốc gia Cúc Phương, nằm giữa 3 tỉnh Hà Sơn Bình, Hà Nam Ninh và Thanh Hoá.

Trên cơ sở những tư liệu mới, trong giai đoạn mở đầu này đã có một số công trình chuyên khảo về Văn hoá Hoà Bình hoặc đề cập đến văn hoá Hoà Bình. Để góp phần đẩy mạnh việc nghiên cứu văn hoá Hoà Bình, Viện Bảo tàng Lịch sử đã chỉnh lý những bộ sưu tập của người Pháp để lại và công bố trong công trình "Những hiện vật tàng trữ tại Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam về văn hoá Hoà Bình".

Những công trình này một mặt đánh giá những việc làm của Madeleine Colani trước đây, mặt khác trao đổi, thảo luận góp phần làm sáng tỏ văn hoá Hoà Bình trên cơ sở tư liệu mới và quan điểm mới. Có thể nói những công trình trong giai đoạn này là những công trình đầu tiên dùng quan điểm Marx - Lenin để phân tích văn hoá Hoà Bình. Các công trình này ít nhiều có đề cập đến các hình thái sinh hoạt kinh tế và tổ chức xã hội của cư dân văn hoá Hoà Bình.

Tuy có đạt được một số kết quả trong khai quật và nghiên cứu, song việc nghiên cứu Văn hoá Hoà Bình trong những năm 60 này, đối với những người làm công tác khảo cổ Việt Nam chỉ mới là bước đầu có tính chất kiểm tra và làm quen nhằm chuẩn bị cho những đợt công tác mới trong những năm 70.

Việc nghiên cứu Văn hoá Hoà Bình trong những năm 70 có sự đổi mới về chất. Phương pháp khai quật cũng như nghiên cứu của chúng ta dần dần thoát ra khỏi khái niệm khảo cổ học cổ điển, ứng dụng ngày càng nhiều các khoa học tự nhiên vào khảo cổ học nhằm tìm hiểu các vấn đề môi trường tự nhiên, cuộc sống kinh tế và xã hội thời bấy giờ.

Tiếp đến vào năm 1973, Viện Bảo tàng Lịch sử Việt nam khai quật Hang Bưng ở huyện Đà Bắc. Cũng ở Hang Bưng, lần đầu tiên chúng ta tiến hành phân tích bào tử phấn hoa một di tích văn hoá Hoà Bình.

Trong giai đoạn này, chúng ta không chỉ tập trung sự tìm kiếm di tích văn hoá Hoà Bình trong vùng núi Hà Sơn Bình, Thanh Hoá và Nghệ Tĩnh mà mở rộng lên tận vùng núi Tây Bắc. Đầu năm 1974, Viện khảo cổ học khai quật hang Thẩm Khương thuộc huyện Tuần Giáo (Lai Châu) và tiếp đó, đầu năm 1975 khai quật di chỉ Sập Việt (Sơn La) ven bờ sông Đà. Đây là di chỉ Văn hoá Hoà Bình ngoài trời lần đầu tiên được khai quật ở nước ta.

Cũng trong năm 1975, Khoa Sử, Trường đại học Tổng hợp Hà Nội phát hiện nhóm di tích Văn hoá Hoà Bình quanh chùa Hương và tiến hành khai quật hang Sũng Sàm thuộc huyện Mỹ Đức.

Đầu năm 1976, Viện khảo cổ học khai quật hang Con Moong thuộc huyện Thạch Thành (Thanh Hoá) nằm trong vườn Quốc gia Cúc Phương. Sang năm 1981 và những năm sau đó, Viện khảo cổ học tiến hành khai quật hang Xóm Trại ở Mường Vang thuộc huyện Lạc Sơn. Đầu năm 1982, Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Viện Khảo cổ học và Trường đại học Tổng hợp Hà Nội phối hợp khai quật mái đá Ngườm ở huyện Võ Nhai (Thái Nguyên).

Trong khuôn khổ hợp tác giữa Việt Nam và Liên xô khảo cổ học, năm 1984, đã khai quật Hang Khoài ở huyện Mai Châu.  Đầu năm 1987, Viện Khảo cổ học và Viện Khảo cổ Bảo tàng Bungari trong khuôn khổ hợp tác đề tài hoàn thiện phương pháp khai quật trong hang động đã khai quật Động Can thuộc huyện Kỳ Sơn. Ở đây, cùng với bộ sưu tập văn hoá Hoà Bình, bằng phương pháp sàng khô và đãi trong nước đã thu lượm được nhiều xương răng động vật nhỏ và hạt thực vật góp phần tìm hiểu cảnh quan thiên nhiên vùng núi Hoà Bình thời bấy giờ.

Các kết quả thám sát khai quật phần lớn được thông báo trên tạp chí Khảo cổ học, trong kỷ yếu những phát hiện mới về khảo cổ học của Viện Khảo cổ học và trong Thông báo khoa học của Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam.

Cho đến nay gần 120 di tích văn hoá Hoà Bình đã được phát hiện ở Việt Nam, trong đó trên một nửa do các nhà khảo cổ học Việt Nam phát hiện trong khoảng những năm 1966 - 1980. Không những số lượng di tích tăng nhiều mà phạm vi phân bố cũng trải rộng hơn. Ngoài Hòa Bình, Thanh Hoá tập trung nhiều nhất, di tích Văn hoá Hoà Bình còn có mặt ở vùng núi Tây Bắc, trong các tỉnh Sơn La, Lai Châu và vùng núi Nghệ Tĩnh là những vùng trắng trước đây.

Từ nguồn tư liệu mới, các công trình trong giai đoạn này đã tìm hiểu văn hoá Hoà Bình một cách toàn diện, kể cả những vấn đề hết sức cơ bản như khái niệm văn hoá Hoà Bình. Các ý kiến thảo luận trao đổi xoay quanh khái niệm Văn hoá Hoà Bình và truyền thống kỹ thuật Hoà Bình, phức hợp kỹ thuật Hoà Bình là những khái niệm được một số nhà khảo cổ phương Tây đưa ra trong những năm gần đây. Còn nhiều điều cần làm sáng tỏ, song hầu hết các ý kiến đều xác nhận về tồn tại một nền văn hoá Hoà Bình ở Việt Nam và Đông Nam Á.

Từ năm 1990 đến nay, nghiên cứu Văn hóa Hòa Bình đã chuyên sâu hơn được thể hiện trên mấy hướng: Ứng dụng tiếp tục các thành tựu định tuổi C14, AMS và Hiệu chỉnh vòng cây (Dendrology) đã khẳng định tuổi Hoabinhan ở VN từ trên 30 ngàn năm trước. Mở rộng ứng dụng khai quật kiểu mới với thực hiện sàng lọc, xử lý mấu phytolith, opal và starchology, xác lập vết mòn sử dụng cả trên công cụ lẫn đường đi, khu cư trú, xử lý loại hình đá non-tool có khoáng chất, khai thác dữ kiện nhân học để làm rõ lý thuyết các lớp nhân học và mô hình vận động, di chuyển, theo mùa và theo địa vực. Tiêu biểu nhất là những nỗ lực của Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á của TS.Nguyễn Việt ở Việt Nam, Nhóm nghiên cứu Hoabinhian của Thái Lan ở Mea Hongson, nhóm nghiên cứu của Thongsa ở Lào, của các học giả Trung Quốc ở Hoa Nam và nhóm nghiên cứu của Hàn Quốc.

Sự hiện diện của nền “Văn hoá Hoà Bình” không chỉ là một minh chứng khẳng định Việt Nam là một trong những chiếc nôi của loài người, mà còn cung cấp cho các nhà khảo cổ, các nhà khoa học, các nhà nhân chủng học... trong nước và quốc tế những cứ liệu khoa học về quá trình chuyển hoá sinh học từ người vượn tiền sử Homoeretus tiến lên người hiện đại Homosapiens, về phương thức kiếm sống; về tổ chức xã hội, khi con người ở đây đã tiến từ giai đoạn “bầy người” tới tổ chức bộ lạc nguyên thuỷ....Với những di vật hiện có được khi khai quật tại các di chỉ khảo cổ trong thời gian qua, chúng ta đã phần nào vén bức màn thời gian tìm hiểu sự sống và những nét căn bản của sự phát triển xã hội của tổ tiên tiền sử người Việt đã tồn tại và lưu giữ nền văn hóa nguyên thủy “Văn hóa Hòa Bình”. Các di vật tiêu biểu tìm thấy trên vùng đất Hòa Bình phản ánh đời sống xã hội và các phương thức sinh sống của người tiền sử tại Hòa Bình.

Phương Thảo


in Quay trở lại
thông báo
Hòa Bình 20 năm một chặn đường
Dự báo thời tiết
Thành phố:

28oC

Độ ẩm: 89%

Tốc độ gió: 9 km/hkm/h

Cập nhật lúc 06:30:00
ngày 2022-07-03