Thăm dò ý kiến
Theo bạn, Trang thông tin điện tử tỉnh ủy Hòa Bình có cung cấp đầy đủ thông tin hoạt động của tỉnh ủy không?


Mã xác nhận

FE_View_Detail

Tết của người Mường
Cũng như nhiều dân tộc khác, trong một năm, những ngày tết cổ truyền là những ngày thiêng liêng và trang trọng nhất đối với người Mường. Đây là thời gian chuyển giao giữa năm cũ sang năm mới, kết thúc bốn mùa để trở lại vòng luân hồi. Các công việc lao động sản xuất gần như dừng lại để con người có dịp tiến hành các nghi lễ cúng bái, đoàn tụ, vui chơi, ăn uống, chúc tụng… Và đúc rút kinh nghiệm cho năm sau. Dù là người ở sở tại hay đi khắp bốn phương trời cũng đều hướng về bàn thờ tiên tổ, cội nguồn gia đình và dân tộc để tưởng nhớ, biết ơn các bậc sinh thành. Đây là dịp mời các ông bà tổ tiên về ngồi trên bàn thờ để thưởng thức những món ăn ngon nhất, thành quả lao động do con cháu làm nên và bày ra sau một năm lao động cực nhọc, vất vả. Đây là thuần phong mỹ tục của các dân tộc nói chung và dân tộc Mường nói riêng.

Tết thiêng liêng như vậy nên dù giàu dù nghèo, ngày tết cũng phải có “thịt treo trong nhà”. Để có đầy đủ các thứ cho ngày tết, dù là tiết kiệm, cũng phải có sự chuẩn bị về vật chất trước đó cả tháng, cả tuần. Những thứ nuôi trong nhà như lợn, gà, những thứ lấy từ rừng về như củi, lá dong, lá chuối rừng, lạt dang, tiêu… Ai không có sẵn thì bàn bạc, chung đụng. Khi  kinh tế mở rộng thì mọi thứ  trên thị trường có cả. Những năm dịch bệnh chưa đến thì chợ tết đông vui tất bật bày ra mua bán đủ thứ: Nào lợn mường, gà thiến, gà giò, măng khô, mộc nhĩ, đậu xanh, gạo nếp, lá dong, lạt, tiêu, hành… Nào bưởi, cam, quýt, chuối…    Trước tết, quét dọn sạch sẽ trên nhà, dưới sân, bổ củi, rửa lá… Các ông mo cho con cháu lau sạch bàn thờ, các đồ mo để lâu ngày trong túi khót, lấy cát mịn từ ngoài suối trong mang về thay cát trong lư hương với quan niệm “tốt như cát, mát như nước”. Tương tự như cây nêu của người Kinh, thủ tục không thể thiếu trước tết là cắm mốc (woo̒e): Mỗi nhà Mường lấy vài cây lau, quấn lá trên ngọn lau thành hình tam giác hoặc đan tre thành vỉ hình ngôi sao cắm ở ngoài cổng, cửa chính, cửa voóng. Đây là tín hiệu cho biết nhà có chủ, tết chỉ đón linh hồn tổ tiên, các loại ma làng, ma lạc không được lai vãng tới. Hồi nhỏ, tôi mê mẩn xem người lớn gói bánh trưng. Bà con cô bác xóm giềng thường giúp nhau gói bằng tay rất khéo, đẹp không kém cách gói bằng khuôn của người Kinh. Mỗi nhà thường gói khoảng 40-50 chiếc, sao cho đủ bày các mâm thờ và làm quà biếu.

Không khí tết thực sự bắt đầu khi nồi bánh trưng sôi lên sùng sục và tỏa hương thơm đặc trưng. Đêm trước giao thừa bao giờ cũng là thời khắc thiêng liêng. Khi xưa chưa có các phương tiện thông tin, thời khắc giao thừa không phải là lời chúc tết của Chủ tịch nước mà là lời thức con cháu dậy của ông bà:

            “Dậy dậy thức thức

            Thức con trai con gái

            Màn ngoài màn trong

            Doong ống đi lấy nước mó

            Để lấy may đó con ơi!”.

Con trẻ trong nhà gọi nhau í ới. Dù còn buồn ngủ vẫn phải tỉnh như sáo, deo ống nước ra đồng, đến chỗ mó ( giếng khơi có nguồn nước tự nhiên chảy trong mát), dùng gáo có sẵn ở đó tắm gội sạch sẽ. Ai đã học được bài khấn thì vừa tắm vừa khấn lầm rầm…Nội dung là dùng nước mó sạch để gội rửa cái xui, cái rủi, cái tà đi xa, cầu cái phúc, cái lộc, cái may nó đến. Việc này có ý nghĩa lấy măy mắn, mát mẻ cho cả năm. Dậy sớm thưởng thức không khí mát lạnh, trong lành của năm mới là một ấn tượng khó phai mờ, dù ngày nay không còn duy trì nữa. Trẻ thơ đeo ống nước từ mó mang về, được ông bà sai bảo bày các thứ trên bàn thờ như lư hương, ấm chén, đèn… Người Mường không thắp hương khi chưa có các đồ cúng bày ra. Ngày tết của người mường Bi tính lui một ngày so với âm lịch. Ngày mồng một tết âm lịch là ngày mười lịch mường Bi. Người Mường xưa không kiêng việc sát sinh đầu năm mới, cũng không kỵ lắm việc phụ nữ đầu năm đến nhà. Mỗi làng Mường xưa chỉ khoảng từ 10-20 nhà. Việc làm tết lần lượt từng nhà trong thời gian từ ngày ba mươi đến mồng năm âm lịch (ngày chín đến ngày bốn lịch mường Bi). Nhà nào ăn tết cũng đi mời cả làng, quen ăn vào ngày nào cứ thế ăn vào ngày đó. Cần phải có đông người để giúp từng nhà các việc: đồ cơm nếp, thịt lợn, chế biến các món, bày cỗ ra mâm thờ. Số mâm thờ nhiều ít tùy theo từng nhà nhưng theo luật chung là từ cao xuống thấp, nội bên ngoài, ngoại bên trong. Nhà thờ nhiều mâm bao gồm: mâm mỡi, mâm thờ tổ tiên ông bà nội ngoại, cứ một cặp ông bà chung một mâm, mâm hai anh em nhà chàng, mâm vua bếp, mâm bông cơm vía lúa, mâm trâu bò, mâm quân lính hầu, mâm thổ công, các mâm được dể đúng vị trí quy định. Các món làm chín mà chủ yếu là lợn luộc lần lượt bày đủ trên mâm. Trung tâm là các bộ phận con lợn bày hình tròn trên lá chuối. Có một điểm cần chú ý là đầu nhọn của miếng gan mà nhiều người chưa hiểu kỹ. Tựu chung, theo ý kiến của các ông mo nhiều kinh nghiệm nhất thì những lễ cúng muốn gọi vía về, đầu nhọn miếng gan phải hướng vào trong mâm. Những lễ cúng muốn đuổi tà ma đi thì ngược lại. Xung quanh mâm bày cơm nếp, bánh trưng, giò, chả, nem, cá đồ, mì miến, chai rượu, đường mật, muối, bát nước canh, bát nước cái tăm… Riêng mâm chủ nhà (với những bố đẻ là ông mo đã mất) thì thêm đĩa bày các bộ phận đặc thù của con lợn, gọi là kwách (gồm đuôi, tai, mũi, chân giò). Bày đặt xong xuôi, thầy cúng tết sai người thắp hương trên bàn thờ và cắm hương đủ các mâm. Với những thầy cúng có tổ sư mo, cần bày đồ mo trong túi khót ra chậu ang đồng (chuyên dùng việc này) và khấn vái vị tổ sư về chứng giám. Bài cúng tết cũng là một nội dung rất đáng lưu ý, thời lượng gần một giờ như sau:

- Thầy cúng mời lạy ông bà tổ tiên  với những cái tên cúng cơm cụ thể  cùng các đấng thần linh như mâm thờ đã bày.

- Nêu rõ lý do mời là năm hết tết đến, con cháu nhớ ơn sinh thành, mời thần linh và ông bà về ăn tết, tiếp tục phù hộ độ trì trong năm tới.

- Nhờ hương khói mời hồn về, hồn còn ở chốn xa xăm mờ mịt, đường đi rất xa, phải đi mời từ bốn phương tám hướng, từ chín tầng trời cao, về tập kết ở nơi cửa trời. Mời hồn ông bà từ nơi cửa trời về nơi đống mả. Từ đông mả mới về ngự trên bàn thờ theo đúng vị trí xếp đặt.  Khi hồn đã ngự đủ và yên vị, thầy cúng mời tất cả con cháu trong nhà ra lạy các bậc thần linh và tổ tiên.

- Tiếp theo thầy cúng mời thần linh và tổ tiên ăn bốn lễ bánh.

- Sau đó mời ăn tiếp mười lễ cơm, lễ thịt.

Khi các hồn đã ăn uống thỏa thích, đủ đầy, thầy mời các hồn ra về theo lối cũ đã đến. Riêng ông bà, bố mẹ bên nội (ma nhà) thì nán lại thêm chút nữa, thong thả mới khấn mời về sau. Một bài cúng tết có thời lượng

khoảng một tiếng đồng hồ. Trong một ngày một thầy có thể đi cúng lần lượt cho ba đến bốn nhà. Qua việc tổ chức tết và qua nội dung bài cúng, ta thấy người Mường hết sức chu đáo với thần linh và tổ tiên. Đây thể hiện tập trung nét tâm linh Mường. Chỉ đến khi đã thờ thần linh và tổ tiên đầy đủ thì người sống mới được ăn tết. Cơ bản ăn tết ngày nay không khác khi xưa là mấy. Có điều do nhịp sống thay đổi nên việc chúc tụng vui vẻ nhiều hơn. Chợ tết năm nay chắc sẽ bình lặng hơn các năm trước vì trong thời kỳ phải sống chung với dịch bệnh. Việc gói quà, dâng mâm cũng là khác biệt của người Mường trong lễ tết. Những vị cao niên trong làng, những nhà thân cận, thân tộc đều được dâng một mâm. Anh em xa thì có phần bánh trưng, gói cơm, lá thịt mang đến tận nhà. Người Mường cũng có một số kiêng kỵ như trong ba ngày tết không được quét nhà vì cho rằng sẽ quét cả lộc đi, lá dùng thừa dọn ra ngoài nhà cẩn thận chứ không vứt lung tung qua cửa sổ…

Mỗi dịp tết đến xuân về là dịp để các dân tộc nhớ về cội nguồn, về quá khứ xa xưa nguyên thủy của mình, cũng như mỗi con người nhớ về thời ấu thơ của mình trong cộng đồng dân tộc. Tâm lý, tập quán người Mường qua lễ tết cổ truyền thể hiện tâm lý cư dân nông nghiệp trồng lúa nước, mang đậm màu sắc Á Đông và bản sắc Việt Nam. Tục thờ các bậc thần linh, thờ ông bà tổ tiên, thờ các sinh vật liên quan đến nông nghiệp, lưu lại những nét văn hóa hồn nhiên của xã hội Văn Lang - xã hội Mường Việt cổ. Phong tục ấy đã từng tồn tại hàng nghìn năm cùng bao phong tục tốt đẹp khác, đáng để chúng ta trân trọng, giữ gìn.

Bùi Văn Nợi

(Xã Phong phú, huyện Tân Lạc)


 
in Quay trở lại
thông báo
Hòa Bình 20 năm một chặn đường
Dự báo thời tiết
Thành phố:

28oC

Độ ẩm: 84%

Tốc độ gió: 5 km/hkm/h

Cập nhật lúc 06:00:00
ngày 2022-07-03