Thăm dò ý kiến
Theo bạn, Trang thông tin điện tử tỉnh ủy Hòa Bình có cung cấp đầy đủ thông tin hoạt động của tỉnh ủy không?


Mã xác nhận

FE_View_Detail

Mục đích của Mo lên trời trong hệ thống Mo tang lễ của người Mường
Vấn đề tên gọi: Mo lên trời” là tên gọi của người Mường về chương Mo kể về hành trình của linh hồn người chết được thầy Mo dẫn đường, chỉ lối để đi lên trời thực hiện các nghi lễ, các công việc gột rửa tội lỗi, công nợ của bản thân mắc phải khi còn sống, trở thành ma lành trước khi mai táng thi hài về với đống mả tổ tiên.


Ngoài tên gọi chính như trên, trong dân gian Mường, roóng – chương Mo này còn có một số tên gọi khác như: Mo ti hâ̒w kiḙ̂n – Mo đi hầu kiện hay Mo kiḙ̂n – Mo kiện; Mo lêênh – Mo lên... Trong bản Mo của Đinh Ân sưu tầm ở Phù Yên – Sơn La được gọi là: Mo tha khả lênh lêng Plơ̒i – Mo ra đường lên trời

Dù tên gọi có thể khác biệt đôi chút, song nội dung chính là mô tả hành trình hồn người chết đi lên trời để đi hầu kiện trên Vua Trời và thực hiện nhiều công việc khác mang tính gột rửa, làm cho bản thân hồn người chết trở “trong sạch” trước khi về mường ma

Vị trí, vai trò của Mo lên trời trong hệ thống 12 đêm mo tang lễ cổ truyền của người Mường: Trong những năm 20 của thế kỷ 20, Jeanne Cuisinier . Một học giả người Pháp đã dày công nghiên cứu về người Mường, trong công trình Người Mường, địa lý nhân văn và xã hội học (Cuisinier J, Người Mường, địa lý nhân văn và xã hội học, Nxb Lao động, Hà Nội. 1995), trong phần viết về về đám ma Mường,  Cuisinier,  đã viết về Mo. Bà miêu tả khá kỹ cơ cấu lễ thức, cách tổ chức diễn xướng Mo. Bà kể rằng đám ma Mường diễn ra mười hai ngày trong đó có mười đêm đọc Mo liên tục:

Đêm thứ nhất: Các thủ tục nhập quan

Đêm thứ hai: Kể đẻ đất đẻ nước

Đêm thứ ba: Nhìn mường

Đêm thứ tư: Đi thăm tổ tiên

Đêm thứ năm: Đi hầu kiện (tức là Mo lên trời) (Giải thích trong ngoặc đơn là của chúng tôi)

Đêm thứ sáu: Cuộc bán hoa

Đêm thứ bảy: Xin đuông

Đêm thứ tám: Mo xuống

Đêm thứ chín: Vần Va

Đêm thứ mười: Nhắn nhủ, dạy cư xử cách sống.

Như vậy trong đêm thứ năm của tang lễ người Mường tổ chức Mo Đi hầu kiện, thực chất đấy chính là Mo lên trời. Vị trí của Mo lên trời trong chuỗi những nghi lễ Mo ở vào vị trí trung tâm.

Trong cuốn “Mo Mường” 3 tập của Bùi Nợi có nói đến kết cấu nếp mo ông Bùi Văn Đù (Nghệ nhân Mo Bùi Văn Đù (đã mất) là bố đẻ của tác giả Bùi Nợi. Nổ (Dòng) Mo của ông Đù trước kia chuyên đi Mo cho các nhà quý tộc, Lang – Đạo Mường, sinh thời ông Đù là thầy Mo uy tín nhất vùng Mường Bi nay thuộc Tân Lạc – Hòa Bình) trong một đám tang lớn của Lang Cun (Lang Cun: Chỉ các Lang lớn, giàu có thuộc dòng trưởng định cư tại các làng Chiềng), có tới 15 đêm Mo:

            I- Đêm thứ nhất: (tần tịch)

            II- Đêm thứ hai: vào áo quan (paw ảw).

            III- Đêm thứ ba: Nhìn họ.

            IV- Đêm thứ tư-năm: Mo lên trời.

            V. Đêm thứ sáu: Đi chợ sông Tị

            VI- Đêm thứ bảy-tám: Mo vườn hoa.

            VII- Ngày thứ chín: Chơi chúa quan.

            VIII- Đêm thứ mười: Lên trời xin tuông.

            IX- Đêm thứ mười một, mười hai: Đi quốc nam (xuống âm phủ).

            X- Đêm thứ mười ba: Mo trống đồng , mo trâu

            XI- Ngày thứ mười bốn: Mo nhà xe. Quay xung quanh nhà xe.

            XII- Sáng ngày thứ mười năm: Bữa cuối (bữa tận).

Như vậy trong Mo vùng Mường Bi nay thuộc huyện Tân Lac – Hòa Bình, nghi lễ Mo lên trời được thực hiện vào đêm thứ năm trong những ngày đêm thực hiện tang lễ. 

Ngày nay do điều kiện thời gian tổ chức Mo trong tang lễ của người Mường đã bị thu hẹp lại rất nhiều, trong không quá 48 giờ cho một cuộc tổ chức tang lễ cho người chết, ngoài các nghi lễ thiết yếu các tang chủ đều tổ chức nghi lễ Mo lên trời cho cha mẹ mình. Điều này nói lên vị trí, vai trò rất đặc biệt của nghi lễ này đối với hoạt động tín ngưỡng tâm linh diễn ra trong tang lễ của người Mường trong xã hội cũ và xã hội đương đại.

Mục đích của Mo lên trời đối với người Mường:

Mo lên trời là nghi lễ quan trọng không thể thiếu trong tang lễ cổ truyền Mường. nhằm đưa hồn người chết đi nhòm các mường trên đường lên trời, nhòm các mường trên trời, vào nghe Vua trời xử kiện.  Mục đích của Mo lên trời là hành trình hành hương gột rửa bản thân trở thành con ma “trong sạch” trước khi về với tổ tiên, xin đuông, chuộc số, xin hình hài cho kiếp sau...

Các dân tộc khác quan niệm khi còn sống làm nhiều điều ác, khi chết đi sẽ bị dày xuống các tầng âm ty địa nguc và không có cơ hội “làm lại cuộc đời”, gột rửa tội lỗi bán thân để tiếp tục hành trình sống trong thế giới khác.

Ở người Mường điều này hoàn toàn ngược lại thể hiện rất rõ trong nghi lễ Kẹ, nghi lễ Mo lên trời. Kẹ là chữa bệnh về mặt “thân thể” cho người chết. Việc chữa bệnh “tinh thần, tội trạng” khi sống có tội nhẹ hay tội nặng, khi chết đi được Mo lên trời, đi qua các hành trình thử thách, gột rửa bản thân, cuối cùng là đối kiện với những con vật đã bị mình xâm hại, giết bỏ,... Qúa trình đó có thể coi như sự thử thách chuộc lỗi, gột bỏ tội lỗi, được “ân xá tha bổng” trở thành con ma lành về “lí lịch” để tiếp tục sinh sống bên mường ma

Mục đích Mo lên trời được nói khá rõ trong đoạn mo sau:

·         Lêênh dổi kiḙ̂n tlước mă̭t pổ kon Vuô Tlơ̒i

Bê̒ ôông Kem nha̒ nô̭i, nha̒ ngoa̭i

Bê̒ kwan văn chiê̒w fản

Dớ wiḙ̂c cho nỏ kwa

Wiḙ̂c ká cho nỏ thôi

Nỏ dấch da̒ng dôi

Rô̒i da̒ng kôông khả nơ̭

Ó vắc vở kẳi chi ngă̒i khâw

Dịch sang tiếng phổ thông:

- Lên đối kiện trước mặt bố con Vua Trời

Với ông Kem nhà nội, nhà ngoại

Với quan văn triều phán

Để việc nhỏ cho qua

Việc cả cho thôi

Cho dứt đàng đôi

Dứt đường công nợ

Không mắc mớ gì về sau...

Như vậy đã rất rõ lên trời đối kiện nhằm mục đích "tính sổ" dứt khoát mọi đường để chết đi sang thế giới mới không công nợ gì với kiếp trước.

Có một quy tắc bất thành văn những người chết trẻ chưa vợ, chưa con hoặc có vợ con nhưng chết quá trẻ đều không được tổ chức nghi lễ Mo lên trời. Thông thường người chết từ 45 tuổi trở lên mới được thực hiện nghi lễ Mo lên trời.

Nghi lễ Mo lên trời chỉ được thực hiện với những điều kiện như trên.

Trong xã hội cũ trước tháng 8 - 1945 Nghi lễ Mo lên trời thường được tổ chức vào đêm thứ 5  trong chuỗi ngày tổ chức tang lễ, thời gian thường kéo dài 2 đêm mới đủ cho thầy Mo kể hết các kuông, roóng lên trời. Ngày nay do điều kiện thời gian tổ chức tang lễ không được phép kéo dài nên nghi lễ này được tổ chức vào đêm đầu tiên của tang lễ.

Ý nghĩa trong đời sống: Ngày nay chúng ta đang sống trong thời đại của công nghệ thông tin, thế nhưng niềm tin dân gian, các hoạt động tín ngưỡng dân gian của đại bộ phận nhân dân vẫn song hành tồn tại trong đời sống. Sự việc ở chùa Ba Vàng (Quảng Ninh) là hiện tượng mê tín làm nhiễu lọan cuộc sống con người, song rất đáng suy ngẫm. Lợi dụng các vấn đề huyền hoặc về “vong , vía” “nợ tiền kiếp” “tội trang gây ra ở kiếp trước”... Một số nhà sư ở chùa Ba Vàng đánh trúng tâm lý của một bộ phận người dân đang có những bất an, lo lắng về cuộc sống hiện tại của mình, để nhũng nhiễu, đòi tiền,... gây bức xúc trong dư luận

Qua sự việc trên ta cáng thấy ý nghĩa sâu sắc của “Mo lên trời” trong đời sống người Mường. Mo chính là nhằm trấn an người sống, giải quyết “tội trang, công nợ’ của người chết trước khi về mường ma, để sau này không quay trơ lại quấy quả con cháu. Sau này có sự việc xảy ra, khi biết con cháu đã tiến hành “Mo lên trời” họ yên tâm rằng việc “vong” không bao giờ trở lại quấy quả con cháu. Đó là ý nghĩa  nhân văn, nhìn xa trông rộng của người Mường.

Nhìn rộng ra ta thấy “Mo lên trời” chính là trấn an con người, ổn định nhân tâm cho con cháu về sau, cũng chính là góp phần ổn định cộng đồng và xã hội.

Bùi Huy Vọng                                                                                                            (Huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình)


in Quay trở lại
Hòa Bình 20 năm một chặn đường
Dự báo thời tiết
Thành phố:

28oC

Độ ẩm: 94%

Tốc độ gió: 9 km/hkm/h

Cập nhật lúc 02:30:00
ngày 2022-08-17